Even zou ik willen terugkomen op een uitspraak van het Hooggerechtshof dat nogal wat stof heeft doen opwaaien in Japan. Het ging over een verpleegster van Koreaanse nationaliteit die sinds 1988 tewerkgesteld was bij de stadsprovincie Tokio. Ze had haar kandidatuur voor een managementpositie ingediend, maar haar aanvraag werd door de stadsprovincie geweigerd op basis van het feit dat ze de Japanse nationaliteit niet bezat. Verleden week woensdag heeft het Hooggerechtshof geoordeeld dat het niet ongrondwettelijk is om buitenlanders uit te sluiten van managementposities in de ambtenarij (zie JT 27/02). Deze week ging een 'The Zeit Gist'-column in de JT nog over die zaak (zie JT 01/02).
Wat me enigszins verwonderd heeft, is de heisa die deze uitspraak teweeggebracht heeft bij een aantal buitenlanders en internationaal georiënteerde Japanners. De bekende Japanse ondernemer Joi Ito noemde de uitspraak "Anti-foreigner bullshit".
Dat Japan redelijk gesloten is, zal niemand ontkennen. Maar het loont toch altijd even de moeite om te kijken naar andere landen alvorens Japan soms iets te snel te bestempelen als hopeloos vreemdeling-onvriendelijk.
Hoe zit het bijvoorbeeld in België? Artikel 10 alinea 2 van de Grondwet stelt de Belgische nationaliteit als voorwaarde voor de toegang tot het openbaar ambt. Dit grondswetsartikel moet samen gelezen worden met de Europese bepalingen inzake het vrij verkeer van werknemers. Volgens Europese rechtspraak moet het statutaire openbaar ambt openstaan voor onderdanen van de Europese Unie onder dezelfde voorwaarden als deze gesteld aan de Belgen, behalve voor specifieke functies. Welke zijn deze specifieke functies? Volgens het Europees Hof van Justitie en de Europese Commissie zijn dit de strijdkrachten, de politie, de magistratuur, de belastingsinspectie, de diplomatie en andere specifieke functies die rechtstreeks verband houden met de openbare rechtsmacht van de overheid. Staan wel open voor EU-onderdanen: commerciële dienstverlening, post- en telecommunicatie, gezondheidszorg, onderwijs, en dergelijke (zie antiracisme.be).
Wat houdt dit in? Dat het openbaar ambt in ons land natuurlijk helemaal openstaat voor Belgen, in belangrijke mate ook voor EU-onderdanen, maar helemaal niet voor buitenlanders buiten de EU. De discussie op dit vlak gaat in ons land enkel over de vraag of de overheid wel voldoende 'personen van allochtone afkomst' in dienst heeft (zie hier bijv.). Of er voldoende Belgen in dienst zijn dus, maar van vreemde afkomst. Toegang van vreemdelingen (niet EU-onderdanen) in het openbaar ambt, is een kwestie die geen enkel debat oproept in België. Dat is toch wel enigszins anders in Japan, zoals rond de heisa van de recente uitspraak van het Hooggerechtshof is gebleken.
De uitspraak van het Hooggerechtshof zegt niet dat niet-Japanners niet mogen toegelaten worden tot het openbaar ambt. De uitspraak bepaalt enkel dat openbare overheden niet ongrondwettelijk handelen als zij beslissen om buitenlanders uit te sluiten van managementposities in het openbaar ambt. Met andere woorden, als het over de nationaliteitsvereiste in het openbaar ambt gaat, is in België de regelgeving strikter dan in Japan. België heeft een uitdrukkelijke verbodsbepaling, Japan niet.
De werkelijkheid is dat de lokale overheden van o.a. Kawasaki, Sapporo, Nagoya, Kyoto, Fukuoka buitenlanders aannemen als statutair ambtenaar. Ook meer dan 10 provincieoverheden passen geen nationaliteitsvereiste toe, althans minstens gedeeltelijk (zie Asahi 27/01). Bijgevolg, wat stellen we concreet vast? Als Belg kan ik in principe statutair ambtenaar worden bij tal verschillende overheden in Japan. Een Japanner in België kan hetzelfde echter absoluut niet. En dit geldt voor de meeste landen binnen de EU of er buiten. De tendens om Japan als een vreemdeling-onvriendelijk land te beoordelen, gaat dus niet altijd op als we de regelgeving vergelijken. En we zouden voorbeelden in andere domeinen kunnen aangeven: visum-vereisten, het debat rond het stemrecht voor vreemdelingen.
Op maatschappelijk vlak is de kwestie natuurlijk minder eenduidig. Achter de verontwaardiging die de uitspraak van het Hooggerechtshof oproept, ontwaren we natuurlijk de historisch geladen kwestie van de Koreaanse minderheid in Japan. We kunnen perfect respect opbrengen waarom de Koreaanse verpleegster niet gekozen heeft voor de Japanse nationaliteit (zie JT 01/02). Haar uitspraak "I want to tell everyone in the world not to come to Japan. Working in Japan as a foreigner is the same as becoming a robot that pays taxes" is emotioneel te begrijpen, maar dat dit door een deel van de expats kritiekloos en soms zonder kennis van zaken wordt bijgetreden, is wel al te gemakkelijk. Als het over 'Fortress Europe' gaat, moeten we voor Japan niet altijd veel onderdoen.
Lees:
Discussie in Joi Ito's Blog
Analyse in Lenz Blog
Vincent Van den Storme
5 februari 2005
http://www.vincentvds.net/blog
http://www.belgium.co.jp/vincentvds